اگر به نام ابرها دقت کرده باشید، احتمالاً با واژه‌هایی مانند Cumulus، Cirrus، Stratus، Alto یا Nimbus روبه‌رو شده‌اید. این نام‌ها تصادفی نیستند؛ بلکه بر اساس یک سیستم استاندارد جهانی توسط سازمان جهانی هواشناسی (WMO) انتخاب شده‌اند.
نام بیشتر ابرها بر اساس دو ویژگی اصلی ساخته می‌شود:
با ترکیب این دو ویژگی می‌توان اطلاعات زیادی درباره یک ابر تنها از روی نام آن به دست آورد.
اولین بخش نام بسیاری از ابرها، ارتفاع تشکیل آن‌ها را مشخص می‌کند.
| پیشوند | معنی | ارتفاع تقریبی تشکیل | ویژگی |
|---|---|---|---|
| Cirro (سیرو) | ابرهای مرتفع | حدود ۶ تا ۱۳ کیلومتر | معمولاً از بلورهای یخ تشکیل شده و ظاهری نازک و رشته‌ای دارند |
| Alto (آلتو) | ابرهای ارتفاع متوسط | حدود ۲ تا ۷ کیلومتر | در ارتفاع میانی جو تشکیل می‌شوند |
| بدون پیشوند | ابرهای کم‌ارتفاع | سطح زمین تا حدود ۲ کیلومتر | معمولاً ابرهای پایین جو هستند |
| Nimbo / Nimbus | ابرهای بارشی | گستره ارتفاعی زیاد | نشان‌دهنده توانایی تولید بارش |
نکته: ارتفاع دقیق تشکیل ابرها ثابت نیست و با توجه به عرض جغرافیایی، فصل و شرایط جوی تغییر می‌کند. برای مثال، ابرها در مناطق استوایی معمولاً در ارتفاع بالاتری نسبت به مناطق قطبی شکل می‌گیرند.
بخش دوم نام ابر، ساختار و ظاهر آن را مشخص می‌کند.
| نام | معنی | ویژگی ظاهری |
|---|---|---|
| Cumulus (کومولوس) | توده‌ای یا انباشته | ابرهای پنبه‌ای، برجسته و دارای رشد عمودی |
| Stratus (استراتوس) | لایه‌ای | ابرهای گسترده و یکنواخت که آسمان را می‌پوشانند |
| Cirrus (سیروس) | پرمانند | ابرهای نازک و رشته‌ای در ارتفاع بالا |
| Nimbus (نیمبوس) | باران‌زا | ابرهایی که توانایی ایجاد بارش دارند |
طبقه‌بندی انواع ابرها بر اساس ارتفاع و معرفی ابرهای باران‌زا
بیشتر نام‌های ابر از ترکیب یک بخش مربوط به ارتفاع و یک بخش مربوط به شکل ساخته می‌شوند.
| نام ابر | معنی نام |
|---|---|
| Cirrocumulus | ابر توده‌ای مرتفع |
| Cirrostratus | ابر لایه‌ای مرتفع |
| Altocumulus | ابر توده‌ای ارتفاع متوسط |
| Altostratus | ابر لایه‌ای ارتفاع متوسط |
| Stratocumulus | ابر توده‌ای کم‌ارتفاع |
| Nimbostratus | ابر لایه‌ای باران‌زا |
| Cumulonimbus | ابر توده‌ای عظیم با رشد عمودی و بارش‌زا |
برای به خاطر سپردن نام ابرها کافی است چند کلمه کلیدی را یاد بگیرید:
| واژه | معنی ساده |
|---|---|
| Cirro | خیلی بالا |
| Alto | ارتفاع متوسط |
| Cumulus | توده‌ای و پنبه‌ای |
| Stratus | لایه‌ای |
| Cirrus | رشته‌ای و پرمانند |
| Nimbus | بارشی |
مثلاً:
شناخت انواع ابرها فقط برای علاقه‌مندان به هواشناسی نیست؛ بلکه برای خلبانان پاراگلایدر اهمیت زیادی دارد.
نوع ابر می‌تواند اطلاعات مهمی درباره شرایط جوی، وجود ترمال‌ها، احتمال توربولانس، بارش و خطرات احتمالی پرواز ارائه دهد.
برای مثال:
این ابر بدون شک یکی از ساده‌ترین انواع ابرهایی است که می‌توانید به خاطر بسپارید. ابرهای کومولوس همان توده‌های پف‌دار و پنبه‌ای با پایه‌های صاف هستند که در یک روز آفتابی، آرام در آسمان حرکت می‌کنند. این ابرها معمولاً چند ساعت پس از طلوع خورشید شکل می‌گیرند و اغلب پیش از غروب از بین می‌روند؛ زیرا بر اثر جریان‌های حرارتی یا ترمال‌ها ایجاد می‌شوند، یعنی ستون‌های نامرئی هوا که با گرم‌شدن سطح زمین توسط خورشید، به سمت بالا حرکت می‌کنند.
بیشتر انواع ابرهای کومولوس باران یا برفی تولید نمی‌کنند و به همین دلیل به‌عنوان ابرهای هوای خوب شناخته می‌شوند. اما در هوای ناپایدار، توده‌های روشن، مشخص و گل‌کلم‌مانند آن‌ها می‌توانند به سمت بالا رشد کنند و از گونه کوچک هومیلیس، به مدیوکریس و سپس به بزرگ‌ترین نوع، یعنی کومولوس کانجستوس، تبدیل شوند. این ابر با پایه تیره، سایه‌دار و تهدیدکننده خود دیگر یک ابر هوای خوب محسوب نمی‌شود. کومولوس کانجستوس می‌تواند رگبارهایی کوتاه اما قابل‌توجه ایجاد کند و با ادامه رشد، به ابرهای طوفانی و قدرتمند کومولونیمبوس تبدیل شود.
استراتوکومولوس که گسترده‌ترین نوع ابر در میان همه انواع ابرهاست، به‌صورت لایه‌ای کم‌ارتفاع یا تکه‌هایی از ابر دیده می‌شود که پایه‌ای توده‌ای و کاملاً مشخص دارند. این تکه‌ها ممکن است به یکدیگر متصل باشند یا میان آن‌ها فاصله‌هایی وجود داشته باشد. وقتی آسمان ابری است و پایه ابر پایین به نظر می‌رسد و طیفی از سفید تا خاکستری تیره دارد، علاقه‌مندان به مشاهده ابرها می‌توانند با اطمینان استراتوکومولوس را به مجموعه ابرهای خود اضافه کنند.
ابرهای استراتوکومولوس مرتفع که از توده‌های کوچک ابری با فاصله‌هایی میان آن‌ها تشکیل شده‌اند، گونه‌ای که با نام «پِرلوسیدوس» شناخته می‌شود، ممکن است با ابر میان‌ارتفاع آلتوکومولوس اشتباه گرفته شوند. با این حال، استراتوکومولوس معمولاً ظاهر نامنظم‌تری دارد و توده‌های ابری آن بزرگ‌تر هستند. هنگامی که این ابرها بیش از ۳۰ درجه بالاتر از افق قرار دارند، اندازه ظاهری هر توده معمولاً از عرض سه انگشت که با دست کشیده نگه داشته شده‌اند، بزرگ‌تر است. استراتوکومولوس به دلیل تمایل به مسدودکردن نور خورشید شاید محبوب‌ترین نوع ابر نباشد، اما بدون شک یکی از متنوع‌ترین آن‌هاست.
ابرهای آلتوکومولوس معمولاً به‌صورت لایه‌ها یا تکه‌هایی از توده‌های کوچک ابری در ارتفاع میانی آسمان دیده می‌شوند که اشکالی شبیه توده یا ردیف‌های غلتان ایجاد می‌کنند. این ابرها سفید یا خاکستری هستند و در سمتی که از خورشید دور است، سایه دارند. وجود همین سایه‌ها آلتوکومولوس را از توده‌های کوچک و بدون سایه ابر سیروکومولوس متمایز می‌کند.
یکی دیگر از ویژگی‌های تشخیص آلتوکومولوس، اندازه توده‌های ابری آن است. هنگامی که این ابرها بیش از ۳۰ درجه بالاتر از افق قرار دارند، اندازه ظاهری هر توده معمولاً بین عرض یک تا سه انگشت است؛ درحالی‌که دست در فاصله کامل از بدن نگه داشته شده باشد.
متمایزترین شکل آلتوکومولوس، گونه‌ای است که با نام «لنتیکولاریس» شناخته می‌شود. این نوع آلتوکومولوس به‌جای تشکیل لایه‌ای از توده‌های کوچک ابری، به‌شکل ابرهایی بزرگ، صاف و مجزا ظاهر می‌شود.
ابرهای آلتوکومولوس می‌توانند برخی از چشمگیرترین و زیباترین مناظر ابری را ایجاد کنند، به‌ویژه هنگامی که پرتوهای خورشید در ارتفاع پایین به آن‌ها می‌تابد.
استراتوس پایین‌ترین نوع ابر از میان همه انواع ابرهاست و با وجود اینکه در فضای باز هستید، می‌تواند احساس عجیب خفگی و محصورشدن ایجاد کند. این ابر به‌شکل لایه‌ای خاکستری، یکنواخت و بدون ویژگی مشخص دیده می‌شود که معمولاً پایه آن بیش از ۱۵۰۰ فوت از سطح زمین ارتفاع ندارد. این ارتفاع بسیار کمتر از ابر آلتواستراتوس، خویشاوند به همان اندازه بی‌جاذبه آن، است. ابر استراتوس گاهی می‌تواند بخش‌های بالایی ساختمان‌های بلند را بپوشاند. وقتی چنین ابری آن‌قدر پایین تشکیل شود که در سطح زمین قرار بگیرد، به آن مه یا غبار گفته می‌شود. از آنجا که مه گاهی به روشی متفاوت از استراتوس معلق در هوا شکل می‌گیرد، صفحه‌ای جداگانه به آن اختصاص داده شده است.
یکی از روش‌های تشکیل ابر استراتوس زمانی است که هوای مرطوب هنگام عبور از روی سطحی نسبتاً سرد، مانند دریای سرد یا زمینی پوشیده از برف در حال ذوب، خنک می‌شود. «مه فرارفتی» نیز به همین روش و در شرایطی که باد ملایم‌تر است، تشکیل می‌شود.
روش دیگر زمانی است که هوا هنگام صعود سرد می‌شود. این اتفاق ممکن است هنگامی رخ دهد که هوا در امتداد دامنه‌های پایینی یک کوه بالا می‌رود یا زمانی که هوای گرم‌تر به‌آرامی بر فراز منطقه‌ای از هوای سردتر و متراکم‌تر حرکت می‌کند.
در نهایت، ابر استراتوس ممکن است زمانی ظاهر شود که مه تشکیل‌شده در طول شب، با شدت‌گرفتن باد از سطح زمین بلند شده و در هوا پراکنده شود.
آلتواستراتوس معمولاً کسل‌کننده‌ترین نوع ابر در نظر گرفته می‌شود؛ هرچند حتی بیان همین موضوع نیز آن را قابل‌توجه‌تر از چیزی نشان می‌دهد که واقعاً شایسته آن است.
آلتواستراتوس یک لایه ابری خاکستری، پوشیده و معمولاً بدون ویژگی مشخص در ارتفاع میانی جو است؛ آسمانی شبیه ظرف پلاستیکی دربسته که اغلب هزاران مایل مربع را پوشش می‌دهد. آلتواستراتوس متناسب با ظاهر یکنواخت و کسل‌کننده‌اش، معمولاً چیزی بیش از نم‌نم باران طولانی‌مدت یا برف سبک ایجاد نمی‌کند. زمانی که این ابر به‌اندازه‌ای ضخیم شود که بارش قابل‌توجه‌تری تولید کند، معمولاً به ابر نیمبواستراتوس تبدیل شده است.
رایج‌ترین روش تشکیل آلتواستراتوس، ضخیم‌شدن ابر مرتفع سیروستراتوس است. این اتفاق زمانی رخ می‌دهد که یک توده وسیع از هوای گرم‌تر به ناحیه‌ای از هوای سردتر فشار می‌آورد. هوای گرم‌تر به دلیل چگالی کمتر، به‌آرامی و به‌صورت یکپارچه بر فراز هوای سردتر صعود می‌کند.
آلتواستراتوس معمولاً از ابر استراتوس تیره‌تر است و برخلاف سیروستراتوس، هرگز پدیده هاله را ایجاد نمی‌کند. خورشید هنگام دیده‌شدن از پشت این ابر، مانند نوری به نظر می‌رسد که از شیشه مات عبور می‌کند.
ابرهای سیروس در میان انواع اصلی ابرها، ظاهری لطیف‌تر و آسمانی‌تر از همه دارند و در بالاترین ارتفاع نیز تشکیل می‌شوند. این ابرها به‌طور کامل از بلورهای یخ ساخته شده‌اند. بلورهای یخ معمولاً در میان بادهای شدید بخش‌های بالایی تروپوسفر سقوط می‌کنند و به‌شکل خطوط ظریف و قلم‌مومانند در آسمان ظاهر می‌شوند که به آن‌ها «رگه‌های سقوطی» گفته می‌شود.
ابرهای سیروس اغلب شبیه رشته‌های سفید مو به نظر می‌رسند و نام لاتین آن‌ها نیز از همین ظاهر گرفته شده است. ضخیم‌شدن و گسترش ابرهای سیروس در آسمان آبی می‌تواند نخستین نشانه افزایش رطوبت در ارتفاعات بالا باشد. این وضعیت ممکن است آغاز یک روند معمول تحول ابرها باشد که طی یک یا دو روز به تشکیل ابر نیمبواستراتوس و بارش باران یا برف منجر می‌شود.
ابرهای سیروس، به‌جز زمانی که بسیار ضخیم هستند و «سیروس اسپیساتوس» نامیده می‌شوند، گاهی می‌توانند نور خورشید را بازتاب داده یا بشکنند و قوس‌ها و حلقه‌های رنگی ایجاد کنند که با نام «پدیده‌های هاله‌ای» شناخته می‌شوند.
سیروستراتوس ابری ظریف و کم‌جلوه است که ممکن است به‌راحتی نادیده گرفته شود؛ البته نه توسط علاقه‌مندان به مشاهده ابرها که مشتاق‌اند هر ده نوع اصلی ابر را به مجموعه خود اضافه کنند.
سیروستراتوس لایه‌ای نازک از بلورهای یخ است که اغلب بخش‌های بسیار وسیعی از آسمان را می‌پوشاند. این ابر گاهی فقط به‌شکل سفیدی کم‌رنگ و شیری‌رنگی روی آسمان آبی دیده می‌شود. در برخی مواقع ممکن است ظاهری راه‌راه یا رشته‌ای داشته باشد که به این گونه «فیبراتوس» گفته می‌شود، اما معمولاً تغییر چندانی در رنگ و تیرگی آن دیده نمی‌شود.
سیروستراتوس همچنین در میان ابرهای مرتفع، بهترین نوع برای ایجاد قوس‌های رنگی، حلقه‌ها و نقاط نورانی موسوم به «پدیده‌های هاله‌ای» است. این پدیده‌ها زمانی ایجاد می‌شوند که نور خورشید هنگام عبور از لایه سیروستراتوس، توسط بلورهای یخ شکسته و بازتاب داده شود. هر یک از این بلورها می‌تواند مانند یک منشور بسیار کوچک عمل کند.
پدیده‌های هاله‌ای همیشه ظاهر نمی‌شوند، اما زمانی که شکل می‌گیرند، ممکن است رنگ‌های زیبای رنگین‌کمانی را به نمایش بگذارند. این هاله‌ها یکی از مطمئن‌ترین راه‌های تشخیص سیروستراتوس از آلتواستراتوس هستند؛ زیرا آلتواستراتوس در ارتفاع پایین‌تری تشکیل می‌شود و حداقل بخشی از آن از قطرات آب ساخته شده است، بنابراین چنین پدیده‌هایی را ایجاد نمی‌کند.
ابرهای سیروکومولوس به‌صورت تکه‌ها یا لایه‌هایی از توده‌های کوچک ابری در ارتفاعات بالا دیده می‌شوند که به‌دلیل فاصله زیاد از سطح زمین، بسیار ریز به نظر می‌رسند.
بهترین راه برای تشخیص سیروکومولوس از آلتوکومولوس که در ارتفاع پایین‌تری تشکیل می‌شود، توجه به اندازه توده‌های ابری و همچنین وسعت ناحیه‌ای از آسمان است که کل لایه می‌پوشاند. از آنجا که سیروکومولوس در فاصله بسیار زیادی از زمین، اغلب در ارتفاع حدود شش مایل یا ۱۰ کیلومتر، تشکیل می‌شود، توده‌های آن به‌اندازه‌ای کوچک دیده می‌شوند که برای تشخیص بافت دانه‌دانه ابر باید با دقت به آسمان نگاه کرد.
برای اینکه یک ابر سیروکومولوس محسوب شود، هنگامی که بیش از ۳۰ درجه بالاتر از افق قرار دارد، توده‌های کوچک آن نباید بزرگ‌تر از عرض یک انگشت دیده شوند؛ درحالی‌که دست در فاصله کامل از بدن نگه داشته شده است.
ابر سیروکومولوس معمولاً از قطرات آب بسیار فوق‌سرد تشکیل شده است که در آستانه یخ‌زدن و تبدیل‌شدن به بلورهای یخ قرار دارند. این ابر کمیاب‌ترین نوع در میان ده نوع اصلی ابرهاست. هنگامی که لایه‌ای از توده‌های کوچک ابری در آسمان دیده می‌شود، معمولاً با نوع میان‌ارتفاع آن، یعنی آلتوکومولوس، روبه‌رو هستیم.
سیروکومولوس پس از تشکیل مدت زیادی دوام نمی‌آورد. این ابر به‌سرعت یخ می‌زند و به دیگر ابرهای مرتفع، یعنی سیروس یا سیروستراتوس، تبدیل می‌شود. به همین دلیل، ابر سیروکومولوس اغلب در کنار این خویشاوندان مرتفع خود دیده می‌شود.
وقتی مردم می‌گویند ابرها دلگیرکننده هستند، اغلب منظورشان ابر نیمبواستراتوس است. این ابر باران‌زای ضخیم، خاکستری و بی‌شکل باعث شده سایر ابرها نیز بدنام شوند. نیمبواستراتوس نه‌تنها بخش زیادی از نور خورشید را مسدود می‌کند و محیط را در نوری کم‌رمق و گرفته فرو می‌برد، بلکه باران نیز تولید می‌کند؛ آن هم به مقدار زیاد.
نیمبواستراتوس یکی از تنها دو نوع ابری است که همیشه با باران یا انواع دیگر بارش همراه است. نوع دیگر، ابر طوفانی کومولونیمبوس است. هر دو ابر از پایین به‌شکل آسمانی تیره و تهدیدکننده دیده می‌شوند، اما می‌توان آن‌ها را از نوع بارششان تشخیص داد. در مقایسه با رگبارهای کوتاه و سنگینی که از ابرهای منفرد کومولونیمبوس می‌بارد، بارش نیمبواستراتوس بسیار یکنواخت‌تر و مداوم‌تر است و می‌تواند ساعت‌ها ادامه داشته باشد.
نیمبواستراتوس معمولاً بی‌سروصدا و بدون هیچ نشانه چشمگیری از راه می‌رسد. این ابر اغلب در نتیجه ضخیم‌ترشدن و پایین‌آمدن ابر آلتواستراتوس شکل می‌گیرد. از آنجا که یکی از این ابرها به دیگری تبدیل می‌شود، مرز دقیق میان آلتواستراتوس و نیمبواستراتوس بیشتر جنبه علمی و نظری دارد.
با این حال، وقتی ابر تیره است، بارش متوسط تا شدید دارد و در پایه محو و نامشخص آن تکه‌های تیره، نامنظم و پاره‌پاره‌ای از ابر استراتوس فراکتوس دیده می‌شود که با نام «پانوس» نیز شناخته می‌شود، می‌توانید با اطمینان نیمبواستراتوس را به مجموعه ابرهای خود اضافه کنید.
عکس شما از این نوع ابر نه‌چندان زیبا احتمالاً هرگز جایزه‌ای نخواهد برد. این همان ابری است که باعث بدنامی همه ابرهای دیگر شده است.
هیچ مجموعه‌ای از ابرها بدون بزرگ‌ترین، قدرتمندترین و پادشاه یا ملکه ابرها، یعنی کومولونیمبوس، کامل نیست. این ابر طوفانی عظیم که اغلب در بخش بالایی گسترش می‌یابد و شکلی شبیه سندان آهنگری پیدا می‌کند، ممکن است به‌صورت منفرد تشکیل شود یا با ابرهای مجاور ترکیب شده و طوفان‌های چندسلولی و ابرسلولی ایجاد کند.
علاقه‌مندان به مشاهده ابرها باید توجه داشته باشند که شکل سندانی این ابر فقط زمانی قابل مشاهده است که از فاصله چندین مایلی به آن نگاه شود. کومولونیمبوس از یک ابر کومولوس بسیار بزرگ، معروف به کومولوس کانجستوس، رشد می‌کند و تنها زمانی رسماً به کومولونیمبوس تبدیل می‌شود که قله آن «یخ‌زده» باشد؛ یعنی ذرات موجود در آن از قطرات آب به بلورهای یخ تبدیل شده باشند. این تغییر با نرم‌تر و محوتر شدن لبه‌های بخش بالایی ابر مشخص می‌شود.
وقتی زیر یک ابر کومولونیمبوس قرار دارید، فقط بخش زیرین تیره، نامنظم و پاره‌پاره آن را می‌بینید که به‌دلیل ارتفاع بسیار کم، به نظر می‌رسد تمام آسمان را پوشانده است. در چنین شرایطی می‌توان آن را از ابر نیمبواستراتوس که ظاهری مشابه دارد، از طریق نوع بارش تشخیص داد. بارش کومولونیمبوس به‌شکل رگبارهای ناگهانی و شدید است و این ابر رعد، برق و اغلب تگرگ نیز تولید می‌کند.
ابر کومولونیمبوس همچنین موجب شکل‌گیری مجموعه‌ای از ویژگی‌های ابری متمایز می‌شود؛ از جمله اینکوس، ماما، پیلئوس، ولوم، ابرهای شلف، ابرهای رول و توبا.
مطالب مشابه
ارتباط باما
راهنمای نصب وب اپلیکیشن سایت‌های پاراگلایدر روی آیفون
از نوار پایین در Safari، روی آیکون
Share (آیکون مربع با فلش رو به بالا) بزنید.
در منوی بازشده، گزینه
Add to Home Screen را انتخاب کنید.
