مراحل طلایی و واکنش صحیح به سقوط ناشی از کولپس در پاراگلایدر

واکنش به موقع یک خلبان فعال پاراگلایدر (Active flying) به‌طور چشمگیری احتمال جمع‌شدن بال (collapse) در پاراگلایدینگ را کاهش می‌دهد و یکی از پایه‌های مهم آموزش پاراگلایدر محسوب می‌شود، اما با این حال کولپس ممکن است به‌صورت ناگهانی رخ دهد، به‌ویژه هنگام پرواز با سرعت بالا.

استفاده از اسپید بار (speed bar) زاویه حمله بال را کاهش می‌دهد و باعث می‌شود بال هنگام برخورد جریان هوا از بالا، راحت‌تر جمع شود. سرعت بالا همچنین باعث می‌شود که بال پس از جمع شدن، واکنش تهاجمی‌تری داشته باشد. خطرات اصلی کولپس‌های بزرگ شامل اسپیرال دایو، کراوات در کاناپی، توییست، فشار G بالا و به دنبال آن سرگیجه و وحشت است.

هنگام مواجهه ناگهانی با یک کولپس (Big Collapses) چه کارهایی انجام دهیم:

۲- غریزه‌ی طبیعی انسان وقتی چیزی به او برخورد می‌کند، این است که بدن خود را به حالت جنین جمع کند. این واکنش می‌تواند با قرار دادن برک‌ها زیر پولی‌ها یا اعمال ملایم برک‌ها کامل شود و شرایط پرواز را بهبود ببخشد. همچنین می‌توانید رایزرها را بگیرید؛ گرفتن رایزرها (riser-grabbing) به شما کمک می‌کند بدن خود را قائم نگه داشته و وزن خود را به‌درستی جابجا کنید.

با این حال، تکنیک گرفتن رایزرها برای مبتدی‌ها یا خلبانانی که ممکن است وحشت کنند و بدنشان خشک شود، مناسب نیست. در این وضعیت، باید بتوانید دست‌هایتان را مستقل از بدن حرکت دهید، حتی زمانی که تحت فشار شدید، چرخش‌ها و نیروهای G یا سرگیجه هستید. این مهارت نیاز دارد که برخی غرایز طبیعی مانند منقبض کردن بدن و بازوها را کنترل کنید.

یک رویکرد محافظه‌کارانه‌تر، تماس دست با رایزرها (riser-touching) است که در صورت پیچش (twist) می‌تواند به گرفتن یا فشار دادن رایزرها تبدیل شود. علاوه بر این، تماس دست با رایزرها به شما کمک می‌کند تا در لحظات استرس و آشفتگی موقعیت برک‌ها را بهتر درک کنید و واکنش مناسب داشته باشید.

۴- گرفتن رایزر یا تماس دست با آن می‌تواند نامتقارن باشد، به‌طوری که رایزر بیرونی حدود ۲۰ سانتی‌متر پایین‌تر گرفته شود و با کشیدن ملایم برک بیرونی، از بروز اسپیرال احتمالی جلوگیری کنید، بدون اینکه سرعت هوایی (Air Speed) خیلی کاهش یابد.

این یک واکنش محافظه‌کارانه در لحظات شک است: آیا باید چرخش را متوقف کنیم تا اسپیرال ایجاد نشود، یا رایزرها را رها کنیم تا لاین‌ها پیچ نخورند؟ پاسخ این است که هدف اصلی حفظ ثبات بال و جلوگیری از اسپیرال است، بنابراین:

• رایزر بیرونی را کمی پایین‌تر بگیرید و برک بیرونی را کمی اعمال کنید تا بال تحت فشار کنترل شود و چرخش غیرقابل‌کنترل رخ ندهد.

• در عین حال، آماده باشید در صورت نیاز رایزرها را رها کنید تا از پیچ‌خوردگی لاین‌ها جلوگیری شود.

۵- اگر collapse نامتقارن رخ دهد، شما سقوط می‌کنید، اما بخش سالم بال همچنان مقداری لیفت تولید می‌کند که بدن شما را به سمت داخل و به سمت بخش جمع‌شده هل می‌دهد. این وضعیت می‌تواند اسپیرال را تشدید کند.

به همین دلیل از پرواز با هارنس بزرگ و شل خودداری کنید، زیرا ممکن است بدن شما به سمت داخل سر بخورد و در همان وضعیت گیر کند. موارد مرگباری گزارش شده که در آن خلبان‌ها به‌صورت ناخودآگاه انتقال وزن را اصلاح نکرده‌اند و اسپیرال دایو ناشی از کولپس ادامه یافته است.

بهترین کار این است که برای بدترین حالت آماده باشید و بدن خود را به سمت مخالف بخش جمع‌شده پرتاب کنید تا اثر لیفت غیرمتوازن کاهش یابد و احتمال تشدید اسپیرال کمتر شود.

۶- تمام واکنش‌هایی که گفته شد از رها کردن اسپیدبار، صاف و قائم کردن بدن، نگاه کردن به بال، گرفتن رایزرها تا جابجایی وزن در جهت مخالف باید در کمتر از یک ثانیه و به‌صورت یک حرکت پیوسته و هماهنگ انجام شوند، نه جدا از هم و مرحله‌به‌مرحله.

۷- در مرحله‌ی بعد، وضعیت twist مشخص می‌شود. اگر احساس می‌کنید توییست در حال شکل‌گیری است، قبل از اینکه قفل شود، سعی کنید برک‌ها را به‌صورت مساوی و با مقدار کم بکشید و رها کنید. دقت داشته باشید که دست‌ها داخل پیچش گیر نکنند. اگر توییست قفل شد، برک‌ها را کاملاً رها کنید. همیشه باید حداقل یک دست آزاد داشته باشید تا در صورت لزوم بتوانید چتر کمکی را بیندازید. انداختن دسته‌ی برک دور مچ دست، به‌ویژه هنگام استفاده از دستکش‌های ضخیم، عادت اشتباهی است و می‌تواند در چنین شرایطی خطرناک باشد.

در صورت بروز twist، دوباره لاین‌ها را از زیر یا بالای پیچش بگیرید و با قدرت از هم باز کنید. حرکت‌های سریع پا به شکل رکاب زدن دوچرخه می‌تواند به چرخش بدن و باز شدن پیچش کمک کند. اگر twist همراه با اسپیرال باشد، باز کردن آن سخت‌تر است، اما غیرممکن نیست. با این حال، اسپیرال همراه با پیچش معمولاً حالت پایداری ندارد و در بسیاری از موارد خودبه‌خود باز می‌شود. اگر ارتفاع کافی دارید، می‌توانید کمی صبر کنید؛ اما اگر ارتفاع کم است، تصمیم درست و ایمن، انداختن چتر نجات خواهد بود.

۸- اگر twist رخ نداده اما کولپس نامتقارن است، چرخش را با برک مخالف کم کرده و متوقف کنید؛ نه آن‌قدر زیاد که بال را خفه کند و نه آن‌قدر کم که کنترل از دست برود. اجازه بدهید بال کمی به سمت طرف جمع‌شده بچرخد تا air speed و فشار داخل بال حفظ شود.

در کولپس‌‌های بزرگ، لیفت به‌شدت کم می‌شود و معمولاً ابتدا وارد سقوط می‌شویم. بعد از آن، جریان هوایی که از زیر می‌آید باعث فعال شدن سمت سالم بال می‌شود و همین موضوع می‌تواند شما را وارد اسپیرال کند. بدترین سناریوها مربوط به جمع‌شدگی‌های ۷۰ تا ۸۰ درصدی هستند. در این حالت، مهار این جریان تهاجمی فقط با برک یا جابجایی وزن کار ساده‌ای نیست؛ به همین دلیل بهتر است برای جلوگیری از اسپیرال، ابتدا رایزرها را با دست بگیرید و بعد با برک مخالف و جابجایی وزن، چرخش را کنترل کنید.

سقوط عمودی بعد از کولپس معمولاً حدود یک ثانیه قبل از ورود بال به اسپیرال طول می‌کشد، بنابراین زمان کافی برای واکنش وجود دارد. بال‌های پاراگلایدر با پروفایل‌های مدرن Shark Nose واکنش کندتری دارند؛ سقوط آن‌ها طولانی‌تر است و معمولاً اسپیرال‌های تهاجمی کمتری نسبت به بال‌های با پروفایل کلاسیک و قدیمی ایجاد می‌کنند (بال‌هایی که بیشتر مستعد پیچش، اسپین و اسپیرال‌های شدید هستند).

کشیدن و رها کردن سریع برک بیرونی در لحظه‌ی کولپس می‌تواند مفید باشد؛ این کار کمک می‌کند مقداری هوا از بخش سالم به سمت قسمت جمع‌شده منتقل شود. بعد از این اقدام اولیه، خلبان می‌تواند رایزر بیرونی را برای جلوگیری از پیچش بگیرد، اما باید آماده باشد در صورت تغییر شرایط، رایزر را رها کند و کنترل را با برک بیرونی ادامه دهد.

برک سمت جمع‌شده عملاً کاری انجام نمی‌دهد، بنابراین دست داخلی باید همچنان روی رایزر باقی بماند و از بال حمایت کند.

۹- پس از مهار اسپیرال، می‌توانید کراوات را با پمپ کردن برک‌ها یا کشیدن Stabilo Line باز کنید. پمپ‌ها باید سریع و با عمق متوسط انجام شوند؛ معمولاً ۳ تا ۴ پمپ برای باز شدن بیشتر کراوات‌ها کافی است، اما در برخی موارد لازم است پمپ‌ها عمیق‌تر و تا مرز استال انجام شوند.

در زمان پمپ کردن، حتماً دقت کنید که ایر اسپید کافی حفظ شود تا بال وارد استال یا اسپین نشود. کولپس‌های بزرگ اغلب همراه با کراوات هستند و به‌دلیل ایجاد درگ، باعث چرخش بال می‌شوند. می‌توانید اجازه دهید بال کمی بچرخد تا سرعت هوایی و فشار روی کاناپی حفظ شود، اما نباید اجازه دهید شتاب بگیرد و دوباره وارد اسپیرال شود.

باز کردن کراوات با پمپ برک یا کشیدن استابیلیو معمولاً باعث کاهش سرعت هوایی می‌شود؛ به همین دلیل بهتر است این کار را با مکث‌های کوتاه انجام دهید تا بال فرصت بازیابی سرعت داشته باشد. برخی کراوات‌های بزرگ نیاز به استال‌های پشت سر هم با هر دو برک دارند.

در نهایت، باید توجه داشت که بعضی کراوات‌ها قابل باز شدن نیستند یا ارتفاع کافی برای بازیابی وجود ندارد. اگر کراوات بزرگ است و باعث ناپایداری شدید بال شده و وضعیت به استال یا اسپین نزدیک است، بهترین و ایمن‌ترین تصمیم، انداختن چتر کمکی است.

۱۰- اگر جمع‌شدگی به‌صورت متقارن اتفاق افتاده و فقط لبه‌ی جلویی بال کولپس شده و هم‌زمان سقوط رخ داده است، معمولاً نیازی نیست برای جلوگیری از twist رایزرها را بگیرید. در این شرایط، بهتر است بلافاصله برک‌ها را بکشید و سپس رها کنید.

این کار باعث می‌شود لبه‌ی عقبِ جمع‌شده به سمت پایین حرکت کند، جریان هوا به جلو هدایت شود و فشار لازم به بخش جلویی که کولپس شده وارد شود. بعضی از کولپس‌ها باعث می‌شوند لبه‌ی حمله به عقب بغلتد؛ در این حالت، کشیدن برک‌ها از گسترش این حرکت جلوگیری کرده و به باز شدن لبه‌ی جلو کمک می‌کند.

زمانی که کولپس همراه با اسپیدبار رخ می‌دهد، جریان هوای پرسرعت به قسمت مرکزی بال برخورد می‌کند و کاناپی به شکل نعل اسبی درمی‌آید، به‌طوری که نوک بال‌ها به جلو حرکت می‌کنند. در این وضعیت، احتمال برخورد نوک بال‌ها با هم یا گیر کردن یکی در لاین‌های دیگری و ایجاد کراوات بسیار بالاست. کشیدن سریع و عمیق برک‌ها می‌تواند جلوی گسترش این حالت نعل اسبی را بگیرد.

اگر حالت نعل اسبی برای مدت طولانی ادامه پیدا کند، لازم است برک‌ها را به‌صورت متقارن یا حتی تک‌تک، حدود ۳ تا ۴ بار بکشید تا حرکت نوک بال‌ها متوقف شود و از پیچ‌خوردن آن‌ها به یکدیگر یا به بخش مرکزی کاناپی جلوگیری شود.

۱۱- توربالانس‌های شدید نه‌تنها می‌توانند بال شما را کولپس کرده و باعث سقوط شوند، بلکه ممکن است بال را به یک سمت یا سمت دیگر پرتاب و بچرخانند. این وضعیت می‌تواند شما را وارد یک سلسله کولپس‌ها، استال‌ها، اسپین‌ها و سقوط‌ کند. شرایط بسیار نامنظم و پیش‌بینی آن دشوار است؛ هر اتفاق بعدی به‌سرعت رخ می‌دهد و تصمیم‌گیری برای کنترل اغلب دیر یا اشتباه است و وضعیت را ناپایدارتر می‌کند.

به یاد داشته باشید که هر سقوط با یک ریکاوری دنبال می‌شود؛ اگر سقوط را تشخیص دادید، فرصت دارید جریان را متوقف کنید، اما پس از هر عکس العمل برک‌ها را بالا نگه دارید تا ایر اسپید بازیابی شود. شعار کلاسیک مبتدیان را به یاد داشته باشید: دست‌ها بالا، حفظ هدینگ و اجازه دهید بال پرواز کند.

اگر از زمان‌بندی و واکنش خود مطمئن نیستید، می‌توانید برک‌ها را ۲۰ تا ۳۰ سانتی‌متر تا سطح شانه کشیده و حدود ۳ تا ۴ ثانیه محکم نگه دارید. دقت کنید که برک‌ها نه آن‌قدر کشیده شوند که استال ایجاد کنند و نه آن‌قدر کم باشند؛ فقط به اندازه‌ای که درگ کافی ایجاد شود و جریان قابل کنترل باقی بماند.

۱۳- حرکات بدن در هوای توربالانس بسیار مؤثر هستند و شبیه حرکات یک بوکسور هنگام اجتناب از ضربات حریف عمل می‌کنند. در کولپس‌های بزرگ و نامتقارن، باید بدن خود را فوراً به سمت مخالف و سمت سالم بال پرتاب کنید.

۱۴-بازیابی کولپس بستگی زیادی به نوع هوا دارد: اگر در هوای نرم و ترمیک مثل سورینگ روی شیب یا ترمال وسیع باشد، سریع‌تر بازیابی می‌شود؛ اگر هوا تکه‌تکه، ناپایدار یا نزولی باشد، زمان بیشتری می‌برد.

۱۵- کولپس به ندرت ناگهانی رخ می‌دهد. معمولاً قبل از تلاطم شدید، لرزش‌ها و تلاطم‌های کوچک ظاهر می‌شوند، بنابراین فرصت و هشدار کافی برای رها کردن اسپیدبار وجود دارد.

برخی خلبانان در بال‌های دو لاین تجربه می‌کنند که با حدود ۵۰ درصد اسپیدبار و عبور از مناطق با تلاطم کم، گلاید و مقاومت در برابر کولپس بهبود می‌یابد. با این حال، باید مطمئن شوند که منطقه‌ی عبور وسیع و یکپارچه است و نشانه‌های اولیه هشدار، نشان‌دهنده‌ی مشکل بزرگ‌تری نیستند.